Vrste krvnih analiza kod pasa
Postoji mnogo vrsta analiza i pokazatelja krvi kod pasa. Razmotrićemo najvažnije od njih: opšti klinički pregled (OKG) i biohemijsku analizu krvi (BAK). Iskusni klinicar, upoređujući anamnezu i rezultate analiza, može odrediti koji pravac odabrati prilikom dijagnostike i kako pomoći pacijentu.
Opšti pregled
Opšti pregled krvi kod pasa pokazuje znakove infekcije, intenzitet upalnog procesa, anemična stanja i druge abnormalnosti.
Glavni pokazatelji:
- Hematokrit (Ht) — procentualni pokazatelj količine eritrocita u odnosu na zapreminu krvi. Što je više eritrocita u krvi, to je veći ovaj pokazatelj. To je glavni marker anemije. Povećanje hematokrita obično nema posebno kliničko značenje, dok njegovo smanjenje predstavlja loš znak.
- Hemoglobin (Hb) — proteinski kompleks koji se nalazi u eritrocitima i vezuje kiseonik. Kao i hematokrit, igra glavnu ulogu u dijagnostikovanju anemija. Njegovo povećanje može ukazivati na nedostatak kiseonika.
- Eritrociti (RBC) — crvene krvne ćelije koje su odgovorne za transport kiseonika i drugih supstanci i predstavljaju najbrojniju grupu krvnih ćelija. Njihov broj blisko korelira sa nivoom hemoglobina i ima isto kliničko značenje.
- Leukociti (WBC) — bele krvne ćelije koje su odgovorne za imunitet i borbu protiv infekcija. U ovu grupu spada nekoliko vrsta ćelija koje obavljaju različite funkcije. Odnos između različitih oblika leukocita naziva se leukograma i ima visok klinički značaj kod pasa. Neutrofili — veoma pokretni, sposobni da prolaze kroz tkivne barijere, napuštaju krvni tok i imaju sposobnost fagocitoze (apsorpcije) stranih agenasa kao što su virusi, bakterije i prvobiljni. Postoje dve grupe neutrofila. Segmentarni — zreli neutrofili, koji ukazuju na hronični tok bolesti.
- Eozinofili — malo zastupljena grupa velikih ćelija, čiji je osnovni cilj borba protiv višćelijskih parazita. Njihovo povećanje skoro uvek ukazuje na parazitsku invaziju.
- Bazofili — ćelije odgovorne za alergijsku reakciju i njeno održavanje. Kod pasa bazofili se veoma retko povećavaju, za razliku od ljudi, čak i ako postoji alergija.
- Monociti — velike ćelije koje mogu napuštati krvotok i prodreti u bilo koji upalni centar. Oni su osnovni sastojak gnoja. Povećavaju se kod sepse (uvođenja bakterija u krvotok).
- Limfociti — odgovorni za specifični imunitet. Kada se susretnu sa infekcijom, oni "pamte" patogen i uče kako da se bore protiv njega. Njihovo povećanje ukazuje na infektivni proces, a mogu se povećavati i kod onkologije. Smanjenje ukazuje na imunosupresiju, bolesti koštane srži i viruse.
- Trombociti — bezjezgrene ćelije čija je osnovna funkcija zaustavljanje krvarenja. Uvek će biti povećani kod gubitka krvi kao kompenzacijski mehanizam. Smanjeni mogu biti iz dva razloga: ili se prekomerno gube (tromboliticni agensi, krvarenje, infekcije), ili se nedovoljno stvaraju (tumori, bolesti koštane srži itd.).
Biohemijska analiza
Biohemija krvi psa pomaže u određivanju ili pretpostavljanju bolesti pojedinih organa, ali za pravilnu interpretaciju rezultata potrebno je razumeti suštinu svakog pokazatelja.
Glavni pokazatelji:
- Albumin — jednostavan, rastvorljiv protein u vodi. Učestvuje u ogromnom broju procesa, od ishrane ćelija do transporta vitamina. Njegovo povećanje nema kliničkog značenja, dok njegovo smanjenje može ukazivati na ozbiljne bolesti sa gubitkom proteina ili poremećajem njegovog metabolizma.
- ALT (alanin aminotransferaza) — enzim koji se nalazi u većini ćelija organizma. Najveća količina se nalazi u ćelijama jetre, bubrega, srčanog i mišićnog tkiva. Pokazatelj se povećava kod bolesti ovih organa (posebno jetre). Takođe se povećava posle trauma (zbog oštećenja mišića) i pri hemolizi (razgradnja eritrocita).
- AST (aspartat aminotransferaza) — enzim, poput ALT, nalazi se u jetri, mišićima, miokardiom, bubrezima, eritrocitima, zidovima creva. Njegov nivo skoro uvek korelira sa nivoom ALT, ali kod mio karditisa nivo AST će biti viši od ALT, jer miokard sadrži više AST.
- Alfa-amilaza — enzim koji proizvodi pankreas, za razgradnju ugljenih hidrata. Kao pokazatelj, amilaza ima malo kliničkog značaja. Ulazi u krv iz dvanaesta prsta creva, prema tome njeno povećanje može biti povezano sa povećanom propusnošću creva, više nego sa boleestima pankreasa.
- Bilirubin — pigment koji se nalazi u žuči. Povećava se kod bolesti hepatobilijarne sistame. Njegovo povećanje uzrokuje karakterističnu žućkastu boju sluzokože.
- GGT (gama-glutamiltransferaza) — enzim, nalazi se u ćelijama jetre, pankreasa, mlečne žlezde, slezini, creva, ali se ne nalazi u miokardiomu i mišićima. Povećanje nivoa govori o oštećenju tkiva u kojima se nalazi.
- Glukoza — jednostavan šećer, koristi se kao izvor energije. Promene njegovog nivoa u krvi prvo će ukazivati na stanje metabolizma. Nedostatak je češće povezan sa njenim nedovoljnim unosom (gladu) ili gubitkom (toksičnost, lekovi). Povećanje će ukazivati na ozbiljne bolesti poput dijabetesa, bubrežne insuficijencije itd.
- Kreatinin — produkt razgradnje proteina. Izlučuje se bubrezima, pa će se kod njihove disfunkcije povećati. Međutim, može biti povišen i kod dehidracije, trauma, nepridržavanja posta pre analize krvi.
- Urea — konačni produkt razgradnje proteina. Nastaje u jetri, izlučuje se bubrezima. Povećava se kod zahvata ovih organa. Smanjuje se kod jetrene insuficijencije.
- Alkalna fosfataza — enzim, nalazi se u ćelijama jetre, bubrega, creva, pankreasa, posteljice, kostiju. Kod bolesti žučnog bešika, ALP se gotovo uvek povećava. Ali može biti povećana i tokom trudnoće, enteropatije, bolesti usne šupljine, perioda rasta.
Normalne vrednosti krvnih pokazatelja
U opštem pregledu
Tabela tumačenja normalnih vrednosti krvnih pokazatelja kod pasa
| Pokazatelj | Odrasla pasmina, norma | Štene, norma |
| Hemoglobin (g/l) | 120-180 | 90-120 |
| Hematokrit (%) | 35-55 | 29-48 |
| Eritrociti (mil/ml) | 5.5-8.5 | 3.6-7.4 |
| Leukociti (hilj./mil/ml) | 5.5-16 | 5.5-16 |
| Neutrofili segmentirani (%) | 60-70 | 60-70 |
| Monociti (%) | 3-10 | 3-10 |
| Limfociti (%) | 12-30 | 12-30 |
| Trombociti (hilj./mil/ml) | 140-480 | 140-480 |
U biohemijskoj analizi
Normalne vrednosti pokazatelja biohemijske analize krvi kod pasa
| Pokazatelj | Odrasla pasmina, norma | Štene, norma |
| Albumin (g/l) | 25-40 | 15-40 |
| ALT (U/l) | 10-65 | 10-45 |
| AST (U/l) | 10-50 | 10-23 |
| Alfa-amilaza (U/l) | 350-2000 | 350-2000 |
| Bilirubin direktan / Bilirubin ukupno (mkmol/l) | ||
| GGT (U/l) | ||
| Glukoza (mmol/l) | 4.3-6.6 | 2.8-12 |
| Urea (mmol/l) | 3-9 | 3-9 |
| Kreatinin (mkmol/l) | 33-136 | 33-136 |
| Alkalna fosfataza (U/l) | 10-80 | 70-520 |
| Kalcijum (mmol/l) | 2.25-2.7 | 2.1-3.4 |
| Fosfor (mmol/l) | 1.01-1.96 | 1.2-3.6 |
Abnormalnosti krvnih pokazatelja
Opšti pregled
Tumačenje krvnih analiza kod pasa
| Pokazatelj | Iznad normale | Ispod normale |
| Hemoglobin / Hematokrit / Eritrociti | Dehidracija / Hipoksija (bolesti pluća, srca) / Tumori KKM | Anemija hroničnih bolesti / Hronična bolest bubrega / Gubitak krvi / Hemoliza / Deficit gvožđa / Bolesti koštane srži / Produženo gladovanje |
| Leukociti | Infekcije (bakterijske, virusne) / Nedavni unos hrane / Trudnoća / Opšti upalni proces | Infekcije (npr. parvoviralni enteritis) / Imunosupresija / Bolesti koštane srži / Krvarenje |
| Neutrofili segmentirani (%) | Hronična upala / Hronična infekcija | Bolesti KKM / Gubitak krvi / Neke infekcije |
| Neutrofili segmentirani (%) | Hronična upala / Hronična infekcija | Bolesti KKM / Gubitak krvi / Neke infekcije |
| Monociti | Infekcija / Tumori / Rane | Bolesti KKM / Krvnik / Imunosupresija |
| Limfociti | Infekcije / Tumori (npr. limfom) | Bolesti KKM / Krvnik / Imunosupresija / Virusne infekcije |
| Trombociti | Nedavno preživljeni gubitak krvi / Trauma / Bolesti KKM / Dehidracija | Gubitak krvi / Hemoliticki agensi (otrovi, neki lekovi) / Bolesti KKM / Poremećaj pretpalitičke faze |
Biohemijska analiza
Tumačenje biohemijske analize krvi kod pasa
| Pokazatelj | Iznad normale | Ispod normale |
| Albumin | Dehidracija | Jetrena insuficijencija / Enteropatija ili nefropatija sa gubitkom proteina / Infekcije / Obimna oštećenja kože (pioderma, atopija, ekceme) / Nedovoljan unos proteina / Ekstrazije / Gubitak krvi |
| ALT | Atrofija jetre / Deficit piridoksina | Hepatopatija (neoplazija, hepatitis, lipidoza jetre itd.) / Hipoksija / Toksikacija / Pancreatitis / Trauma |
| AST | Atrofija jetre / Deficit piridoksina | Hepatopatija / Toksikacija / Kortikosteroidi / Hipoksija / Trauma / Hemoliza / Pancreatitis |
| Alfa-amilaza | - | Dehidracija / Pancreatitis / Bolesti bubrega / Enteropatije / Raskid creva / Hepatopatija / Primena kortikosteroida |
| Bilirubin | - | Hemoliza / Bolesti jetre i žučnog bešika |
| GGT | - | Bolesti jetre i žučnog bešika |
| Glukoza | Glad / Tumori / Sepsa / Jetrena insuficijencija / Kasne faze trudnoće | Dijabetes / Anksioznost / Hepatokutani sindrom / Hipertireoizam / Insulinoradijencija (kod akromegalije, hiperadrenokortizizma itd.) |
| Urea | Jetrena insuficijencija / Gubitak proteina / Ascitis / Glad | Dehidracija / Hipovolemija / Šok / Opekotine / Bubrežna insuficijencija i druge bubrežne patološke promene / Otrovi |
| Kreatinin | Trudnoća / Hipertireoizam / Kaheksija | Dehidracija / Hipovolemija / Bolesti bubrega / Srčana insuficijencija / Visok unos proteina (mesna ishrana) |
| Alkalna fosfataza | - | Bolesti jetre i žučnog bešika / Terapija antikonvulzantima / Pancreatitis / Mlado doba / Bolesti zuba / Bolesti kostiju (rezorpcija, prelomi) / Tumori |
Kako pripremiti psa za proceduru?
Glavno pravilo pre analize krvi je održavanje posta.
Za odrasle pse težine preko 10 kg, posta treba trajati 8-10 sati.
Manjim psima dovoljno je posta trajanja 6-8 sati, ne treba ih dugo gladovati.
Za mladunce do 4 meseca dovoljno je posta od 4-6 sati.
Vodu pre analize nije potrebno ograničavati.
Kako se vrši uzimanje krvi?
U zavisnosti od situacije, veterinar može uzeti analizu iz vene prednje ili zadnje udovine.
Prvo se stavlja turban. Mesto uboda igle antiseptično se tretira, nakon čega se krv sakuplja u epruvete.
Procedura, iako neprijatna, nije veoma bolna. Životinje se češće uplaše turbana nego uboda igle. Vlasnici imaju zadatak da što više umire mogu da smire ljubimca, razgovaraju s njim i ne plaše se sami; ako pas oseti vašu bojazan, još će se više uplašiti.
Odgovori na često postavljana pitanja
- Šta pokazuje analiza krvi kod psa?
-
Tumačenje opšte analize krvi kod pasa pokazuje upalni proces (uključujući infektivni), njegov intenzitet, anemiju i stepen njene regeneracije. Biohemijska analiza krvi pokazuje stanje rada bubrega, jetre, elektrolitičke poremećaje i pomaže u otkrivanju skrivenih (hroničnih) poremećaja bez kliničke slike. Na primer, bubrežna i jetrena insuficijencija mogu dugo prolaziti bez simptoma. Ponekad je analiza potrebna za procenu efikasnosti lečenja nakon završenog kursa terapija.
- Koja je norma hemoglobina kod pasa?
-
Norma hemoglobina kod odraslih pasa je od 120 do 190 g/l. Kod štenaca do 3 meseca, hemoglobin je u normi niži nego kod odraslih, 90–120 g/l. Povećanje ili smanjenje ovog pokazatelja može biti norma za konkretno životinju. Na primer, kod službenih pasa koji obavljaju mnogo vežbi, ovaj pokazatelj može biti nešto povišen. U svakom slučaju, analize treba procenjivati kompleksno.
- Koja je norma leukocita u krvi kod pasa?
-
Vrednost leukocita u normi kod pasa je 5.5–16 hilj./mil/ml. Mogu se povećati posle jela, tokom trudnoće (fiziološki leukocitoza). Ali najčešće promena broja leukocita ukazuje na bolesti povezane sa infekcijama, upalama, bolestima imunološkog i krvotvornog sistema.
- Povišeni eritrociti kod psa, da li treba da brinem?
-
Eritrociti mogu biti povišeni kako u normi, tako i kod patologija. Na primer, kod psa koji vodi aktivan način života, ovaj pokazatelj se povećava zbog kompenzacije ili kod dehidracije. Ako su samo eritrociti povišeni, nema razloga za brigu, ali ako postoje promene i drugih pokazatelja, to je razlog za detaljnije ispitivanje.
- Kod psa povišen hematokrit – šta to znači?
-
Hematokrit može biti povišen kod dehidracije ili zbog respiratorne insuficijencije, kao kompenzacijski mehanizam.
- Koja je norma alkalne fosfataze kod pasa?
-
Kod odraslih pasa, ALP je u normi od 10 do 80 U/l. Kod štenaca zbog aktivnog rasta ovaj pokazatelj će biti viši, do 500 U/l, u zavisnosti od rase i starosti šteneta. Ostali uzroci povećanja ALP su opisani gore. Koja je norma bilirubina kod pasa? U normi, bilirubin ne smije prelaziti 10. Ako je ovaj pokazatelj viši, treba proveriti stanje jetre ultrazvukom i započeti lečenje. Bilirubin je toksična supstanca i njegovo povećanje može pogoršati opšte stanje ljubimca.
- Šta je SE kod pasa?
-
SE — sedimentacija eritrocita. U ljudskoj medicini ovaj pokazatelj je potreban za procenu stepena upalnog procesa, ali u veterinarskoj medicini se skoro ne koristi. SE kod psa može biti povišen zbog upale, ali i zbog dehidracije, tumora, povećanja ukupnog proteina. Smanjen SE kod anemija ili prekomernog unosa tečnosti.
- Šta su ALT i AST u krvi pasa?
-
ALT i AST su enzimi koji se nalaze u ćelijama jetre, miokardiomu, skeletnom mišićstvu, bubrezima i drugim organima. Smatra se da su to "jetreni pokazatelji", iako njihovo povećanje može ukazivati i na druge patologije, među kojima su bolesti creva, kardiovaskularnog sistema, različite traume, neoplazije, pankreatitis, hemoliza, otrovanja, parazitske bolesti.
- Izvori:
-
Smith, J. (2020). Canine Hematology and Clinical Chemistry. Zagreb University Press.
-
Petrovic, M. (2018). Veterinary Diagnostic Techniques. Belgrade Medical Publishing.
