DIC je ozbiljan poremećaj zgrušavanja krvi koji nastaje kao komplikacija druge bolesti ili teškog oštećenja organizma. Može izazvati stvaranje ugrušaka, krvarenje i otkazivanje organa. Sumnja na ovo stanje zahteva hitnu veterinarsku procenu; ne može se potvrditi samo na osnovu simptoma.
Šta je DIC sindrom?
DIC je skraćenica za diseminovanu intravaskularnu koagulaciju, odnosno rasprostranjeno aktiviranje zgrušavanja krvi unutar krvnih sudova. Normalna hemostaza održava krv u tečnom stanju i omogućava stvaranje ugruška na mestu povrede krvnog suda, čime se ograničava gubitak krvi.
Kod DIC-a ovaj proces postaje nekontrolisan. U sitnim krvnim sudovima nastaju ugrušci koji mogu smanjiti dotok krvi organima. Istovremeno se troše trombociti i faktori zgrušavanja, pa se povećava rizik od krvarenja. Doprinos tome može dati i pojačana razgradnja ugrušaka.
Tok DIC-a nije kod svakog psa isti i ne odvija se nužno kroz jasno odvojene faze. Kod nekih pasa u početku preovlađuje stvaranje ugrušaka, a kod drugih je krvarenje upadljivije. Odsustvo vidljivog krvarenja ne isključuje ozbiljan poremećaj.
Uzroci i povezana stanja
DIC nije samostalna bolest, već komplikacija teškog osnovnog stanja. Među važnim okidačima su sepsa, obimne povrede tkiva, toplotni udar i pojedina maligna ili imunski posredovana oboljenja.
Teške infekcije i sepsa — snažna reakcija organizma na infekciju može pokrenuti poremećaj zgrušavanja.
Velike traume, teške opekotine i toplotni udar — obimno oštećenje tkiva može aktivirati sistem koagulacije.
Maligni tumori i teška imunski posredovana oboljenja, uključujući imunski posredovanu hemolitičku anemiju, mogu biti povezani sa DIC-om.
Teške komplikacije operacije ili porođaja i pojedini zmijski otrovi takođe mogu izazvati ozbiljne poremećaje koagulacije.
Sama anestezija, rutinska operacija ili uredan porođaj nisu dovoljan razlog da se pretpostavi DIC. Rizik zavisi od osnovne bolesti, komplikacija i opšteg stanja psa.
Zašto je DIC opasan?
Ugrušci mogu ometati cirkulaciju u bubrezima, plućima, jetri i mozgu, dok krvarenje dodatno ugrožava snabdevanje tkiva kiseonikom. Mogu nastati šok i otkazivanje više organa. DIC može biti smrtonosan i pored lečenja.
Simptomi i znaci za hitan odlazak veterinaru
Rani znaci mogu biti neupadljivi ili se preklapati sa simptomima osnovne bolesti: malaksalost, gubitak apetita, povraćanje ili proliv. Ovi simptomi sami po sebi ne potvrđuju DIC.
Odmah se obratite dežurnoj veterinarskoj službi ako primetite:
Spontano ili uporno krvarenje iz nosa, desni ili rana, krv u mokraći ili povraćenom sadržaju, odnosno crnu, katranastu stolicu.
Sitne crvene ili ljubičaste tačke na koži ili desnima (petehije) ili neobjašnjive podlive.
Otežano disanje, izrazito blede ili plavičaste desni, naglu slabost ili kolaps.
Napade grčeva, gubitak svesti ili naglu promenu stanja kod već teško bolesnog psa.
Izrazito smanjeno mokrenje ili prestanak mokrenja, naročito uz druge znake bolesti.
Ovi znaci mogu imati i druge uzroke, ali svi zahtevaju brzu procenu. Ne čekajte da se pojave svi simptomi i ne dajte psu lekove za ljude ili sredstva koja utiču na zgrušavanje krvi bez naloga veterinara.
Koja stanja mogu ličiti na DIC?
Krvarenje nije specifično za DIC. Razlikovanje zahteva pregled i laboratorijske analize, a pojedina stanja mogu istovremeno biti uzrok DIC-a.
Stanje | Zajednički znaci | Šta pomaže u razlikovanju |
|---|---|---|
Trombocitopenija | Petehije i krvarenje | Smanjen broj trombocita ima više mogućih uzroka; može biti i deo DIC-a. Tumači se uz ostale nalaze. |
Sepsa | Slabost, poremećaj temperature i rada organa | Traži se izvor infekcije. Negativna kultura krvi ne isključuje sepsu, koja može izazvati DIC. |
Leukemija i druga oboljenja koštane srži | Slabost i krvarenje | Krvna slika i razmaz krvi, a po potrebi ispitivanje koštane srži, pomažu u utvrđivanju uzroka. |
Hemofilija | Produženo krvarenje i hematomi | Nasledni nedostatak pojedinih faktora zgrušavanja utvrđuje se odgovarajućim testovima. |
Trovanje antikoagulantnim rodenticidima | Krvarenje, hematomi i slabost | Podaci o mogućem izlaganju otrovu i testovi koagulacije usmeravaju dijagnostiku. Sumnja na trovanje zahteva hitnu pomoć. |
Kako se postavlja dijagnoza?
Ne postoji jedan nalaz koji samostalno potvrđuje ili isključuje DIC. Veterinar procenjuje osnovnu bolest, kliničke znake i kombinaciju laboratorijskih rezultata. Često je potrebno ponavljati analize da bi se pratile promene.
Ispitivanja obično uključuju krvnu sliku sa brojem trombocita i pregledom razmaza, kao i testove koagulacije: protrombinsko vreme (PT), aktivirano parcijalno tromboplastinsko vreme (aPTT) i fibrinogen. Mogu se meriti i D-dimeri ili drugi produkti razgradnje fibrina.
Kod DIC-a mogu se naći smanjen broj trombocita, produžena vremena koagulacije i povišeni pokazatelji razgradnje fibrina. Ipak, nalazi zavise od toka bolesti: fibrinogen ne mora biti snižen, a povišeni D-dimeri nisu specifični samo za DIC.
Biohemijske analize krvi i pregled mokraće pomažu u proceni rada organa. Ultrazvuk, rendgensko snimanje i druga ispitivanja koriste se prema stanju psa radi traženja osnovnog uzroka ili komplikacija. Uzimanje uzoraka tkiva nije rutinski način potvrđivanja DIC-a i kod poremećene koagulacije može nositi rizik od krvarenja.
Lečenje DIC sindroma kod pasa
Lečenje se najčešće sprovodi u bolnici uz intenzivan nadzor. Ključni cilj je lečenje osnovnog uzroka, uz održavanje cirkulacije i podršku ugroženim organima. Terapija se prilagođava tome da li dominiraju krvarenje, tromboza ili oba problema.
Lečenje osnovne bolesti: na primer, odgovarajući antibiotici i kontrola izvora infekcije kod sepse ili zbrinjavanje povrede. Izbor terapije zavisi od uzroka i stabilnosti psa.
Podrška cirkulaciji: intravenski rastvori daju se uz pažljivo praćenje odgovora, rada bubrega i rizika od preopterećenja tečnošću.
Krvni proizvodi: plazma može biti potrebna za nadoknadu faktora zgrušavanja kod klinički značajnog krvarenja, a eritrociti kod ozbiljne anemije. Dostupnost i potreba za drugim krvnim komponentama procenjuju se pojedinačno.
Antikoagulansi: nisu rutinska terapija za svakog psa sa DIC-om. Veterinar ih može razmotriti u odabranim slučajevima, uz procenu rizika od krvarenja i pažljiv nadzor.
Podrška organima: prema potrebi se primenjuju kiseonik i druge mere intenzivne nege, uz kontrolu krvnog pritiska, mokrenja, elektrolita i acidobazne ravnoteže.
Ne postoji bezbedan kućni režim lečenja DIC-a. Antibiotike, heparin ili druge lekove ne treba birati niti davati samostalno.
Moguće komplikacije
DIC može izazvati veliko unutrašnje ili spoljašnje krvarenje, šok i otkazivanje više organa. Akutno oštećenje bubrega može dovesti do smanjenog ili odsutnog mokrenja. U takvoj situaciji količina infuzije mora biti pažljivo prilagođena; nekim pacijentima može biti potrebna dijaliza, ako je dostupna.
Oštećenje pluća može izazvati ubrzano ili otežano disanje i plavičaste sluzokože. Oštećenje jetre može pogoršati poremećaj koagulacije, dok poremećaji cirkulacije ili krvarenje u mozgu mogu izazvati grčeve, promene svesti i druge neurološke znake. Sve ove komplikacije zahtevaju hitno bolničko zbrinjavanje.
Prognoza i oporavak
Prognoza je oprezna i zavisi od osnovne bolesti, težine poremećaja koagulacije, stepena oštećenja organa i odgovora na lečenje. Brzo prepoznavanje i zbrinjavanje su važni, ali ne garantuju oporavak.
Psi koji prežive mogu zahtevati kontrolne preglede i ponovljene analize krvi, kao i dalje lečenje osnovne bolesti. Oštećenja organa ponekad ostavljaju dugotrajne posledice. Plan oporavka, aktivnost i terapiju određuje veterinar prema nalazima.
Može li se DIC sprečiti?
Ne postoji posebna mera koja pouzdano sprečava DIC. Rizik se može smanjiti sprečavanjem teških povreda i toplotnog udara, izbegavanjem kontakta sa otrovima i pravovremenim lečenjem bolesti koje mogu dovesti do ove komplikacije.
Redovni pregledi, odgovarajuća vakcinacija i kontrola hroničnih bolesti doprinose opštem zdravlju, ali nisu garancija zaštite od DIC-a. Kod teško bolesnog psa, posle velike povrede ili uz komplikacije operacije ili porođaja, naglo pogoršanje, krvarenje ili otežano disanje razlog su za hitan kontakt sa veterinarom.
